KIEH DALAM KATO SURUAH, TAGAH, JO TOLONG
Bagikan:

Oleh Hasanuddin Hasanuddin

Dalam praktik babahaso, urang Minangkabau lazim bahkan mesti mamakai kieh. Sabab, kepahaman taradok kieh adolah ukuran sasaurang tun arif atau indak. Dalam patatah mereka dikatokan: “Manusia tahan kieh, kabau tahan palu”. Maknanyo, manusia nan dibari kalabuahn aka dek Allah Swt haruslah arih-bijaksano”. Kalau indak, urang tu disamokan sajo jo kabau. 

Dalam upayo mandidik anak supayo jadi urang nan arih-bijaksano, sajak ketek alah diaja jo bahaso-bahaso basayok. Misanyo dalam kaliamik-kalimaik suruah, tolong, jo tagah. Dalam kaitan iko, kato-kato indak buliah dimaknai sacaro tasurek (leterlate)tapi juo tasirek. Untuak bisa paham makna tasirek, sasaurang harus mamparatian konteks kalimaik sarato jo tinggi-randah suaro (intonasi) sarato aie muko (mimic) si pambicaro.

Sabagai contoh: Sakali ukatu, sasaurang lalu di muko rumah, si mande manyapo, “Oih, katemahlah makan”.

Apo kalimaik itu sabana manyuruah makan? Alun tantu, sabab ari masih pagi sabua. Dalam konteks itu, frasa “katemahlah makan” hanyolah baso-basi dalam ragua-sapo sahari-hari mereka.  

Baitu pulo kutiko surang anak malakukan kasalahan, misanyo “mancilok”. Mandenyo meha, lalu bakato “Bisuak cubo waang ulang baliak dih”. Apo memang aratinyo si mande manyuruah anaknyo “mancilok” baliak? Tantu indak! Sabananyo mandenyo alah sangaik berang, inyo “malarang jo ancaman”, walaupun ancaman tu indak dikatokannyo. Dalam kaitan iko, intonasi jo aie muko (mimic) si mande paralu diparatian dek si anak.

Kutiko surang anak pisang manamui induak bakonyo, disambuik dek induak bako: “Iyo santiang anak pisang ko, jan caliak-caliak urang gaek ko lai”. Apo induak bako memang managah anak pisangnyo tu bakunjuang? Jaleh bukan itu. Nan dimukasuik adolah, “Acok-acoklah mancaliak urang gaek ko, beko takicuah (maningga tak ado pasan)”.

Baitu pulo dalam manyuruah, kato “tolong” sangaik lazim dipakai. Kato “tolong” tun bisa baarti memang mintak tolong biaso (normal), tapi juo bisa bamakna parintah (tageh) atau berang (dek acok diabaikan). Misa, “Tolong wak kau kana-kana bana dih, beko kanai tamp alai”.. Jadi, anak-anak Minangkabau paralu diaja kaarifan sajak mulo, mulai jo kato-kato atau kalimaik-kalimaik sadarhano, supayo isuak jadi urang Minangkabau nan arih jo bijaksano

Bagikan: