RAJO TIGO SELO DAN ULAMA DI SIJUNJUANG
Bagikan:

Oleh Hasanuddin Hasanuddin

Sijunjuang adolah pusek syarak Minangkabau. Buktinyo, salah surang rajo dalam komposisi Rajo Tigo Selo, ado di Sijunjuang. Siapa baliau? Inyolah Rajo Ibadat, nan bakadudukan di Sumpur Kudus. Langkoknyo, Rajo Tigo Selo tu adolah Rajo Alam di Pagaruyuang, Rajo Adat di Buo, jo Rajo Ibadat di Sumpur Kudus. Kabaradoan Rajo Tigo Selo nan manobaikkan Rajo Ibadat di Sumpur Kudus tu dipakirokan bamulo sajak zaman Adityawarman, Abad ka 14.

Rajo Alam (batugeh untuak urusan pamarintahan umum), Rajo Adat (pangawa hukum adat), dan Rajo Ibadat (urusan spiritual dan keagamaan), Jabatan tu manandoan panyatuan adat dan agamo dalam kahidupan sosial Minangkabau, bantuak nan dinyatokan dalam pasumpahan adat basandi syarak, syarak basandi Kitabullah (adat bersendikan syariat, syariat bersendikan Al Quran al Kariim.

Sumpur Kudus tasabuik jadi pusek panyebaran Islam mulo di Minangkabau, malalui tradisi kuaik surau sabagai limbago pandidikan agamo sarato adat (Dobbin, 1983). Dalam konteks itu, ulama nan dicetak dek system pandidikan surau indak anyo manguasoi ilmu agamo, tetapi juo paham sarato maharagoi struktur adat.

Ajaran nan mambakeh dari Rajo Ibadat di Sumpur Kudus adolah praktik-praktik samisa mandoa sabalun bamusyawarah adaik, pengawalan supayo keputusan adaik indak batantangan jo aturan syarak, sarato pambinaan akhlak di surau-surau.

Ulama jo Surau di Sijunjuang

Syekh Ibrahim di Sumpur Kudus (Abad 16)

Syekh Ibrahim mangambangkan Islam di Sumpur Kudus di abad-16. Konon Baliau adolah murik Sunan Kudus (Wali Songo), nan baraja ilmu agamo Islam ka Aceh, lalu ka Sintuak Pariaman, sudah tu ka Talawi, Padang Gantiang, jo Tanjuang Bonai Aua.

Syekh Ibrahim mangambangkan Islam malalui patanian: maaja masyarakai manaruko sawah, mambajak, jo mananam padi. Manjalang Sumpur Kudus, baliau baranti di sabuah bukik, Disitu baliau mancucukan rantiang aua kuniang palacuik kabaunyo. Ruponyo, rantiang tun tumbuah. Sajak itu, bukik tun dinamoi Bukik Lantiak Aua Kuniang. Konon, itu sababnyo jadi tradisi bagi pandatang baru ka Sumpur Kudus baranti turun dari kandaraan untuak mancucukkan rantiang di bukik Lantiek Aur Kunieng tun.

Syekh Ibrahim dikenal pulo sabagai Ninik Tanah Bato‛ juo Syekh Berai. Ajaran dasa baliau adolah manyabuik Bismillah sabalun bakarajo jo manyabuik Alhamdulillah kutiko salasai karajo. Baitu juo, ajaran-ajaran lain dibarikan sacaro baransua-ansua, misa: larangan makan makanan haram bantuak dagiang babi, anjiang, sarato nan lain kutiko ado nan sakik kulik. Baitu pulo anjuran untuak barasiah, mandi jo manggosok badan jo daun sungkai, supayo sakik kulik ilang atau supayo tapaliharo dari sakik kulik tun.

Baliaulah nan maislamkan Rajo Pandito III taun 1505, nan diikuik dek anggota masyarakaik nan lain.

Syekh Amiludin di Pudak (Abad 17)

Manuruik curito, Amiluddin baraja mangaji ka Taram (50 Koto). Sudah tu Baliau mangambangkan ilemu ka Siak taruih ka Pudak. Karano Sykeh mambao anak-anak murik dari Siak, nan piie parangainyo patuik jadi tuladan akhlak nan elok, mako sampai kini urang-urang nan masak kaji di surau disabuik “urang Siak”. Pado taun 1990, Surau Pudak barubah namo manjadi Pesantren Syekh Amiluddin dan sistemnyo pun manyasuaikan system pesantren.  

Syekh Abdul Wahab di Calau (Abad 18)

Di Calau tagak ciek surau sajak Abaik ka-18, didirikan dek Syekh Abdul Wahab. Syekh Abdul Wahab adolah khalifah tarekat Syatariyah murik Syekh Sultan al-Kisai bin Habibullah dari gurunya Syekh Abdurrahman Ulakan. Di surau tun dilakukan panantuan awa bulan Ramadhan jo bulan Sawal untuk Sijunjuang jo Darmasraya jo caro “mancaliak bulan”.

Surau Calau, dinamoi Surau Tinggi Calau, balain dari corak surau-surau atau musajik lain. Nan lazim surau baatok tungkuih nasi, atau kubah, tapi surau tinggi Calau baatok gonjong ampek. Calau aratinyo “parik atau tanah nan digali. Parik dibuek untuk mambatehi pakampuangan Calau jo tanah ulayat kampuang lain.

Di surau tun ado banyak manuskrip atau naskah kuno nan batulih tangan jo aksara Arab-Malayu. Dari 99 bungkuih manuskrip, isinyo antaro lain: Nazam Ulakan, Silsilah Syattariyah Surau Tinggi di Calau, Ajaran Tuanku Abdurrahman al-Syattari, Hikayat Sijunjung, Kaji 140 Tubuh, Syair Johan Perkasa Syah Alam dari Paninjauan, Surat Tuanku Pamansiangan, sarato nan lainnyo.

Syekh Malin Bayang di Simauang (Anbad 19)

Syekh Malin Bayang (1863-1963) adolah murik dek Syekh Ahmad, kamanakn dek Syekh Abdul Wahab. Taun 1800an banyak urang pai baraja ka Surau Simauang ko. Nan dipalajari di antaronyo: ilmu fiqih, tauhid, perukunan, ilmu tafsir, sampai ilmu falaq, paubatan, atau lainnyo. Salasai mangaji jo mandapek bai’at, murik-murik tu babaliak ka kampuang surang-surang untuk manjadi guru, imam, khatib, bilal, guru mengaji atau lainnyo. Sabagian ado nan tingga jo bakaluarga di sakitar situ.

Pewaris sekaligus Imam Surau Simauang, A Malin Bandaro Tuangku Mudo manjalehan bahaso paguruan Surau Simauang maninggakan banyak bukti sajarah, barupo manuskrip Arab Melayu sarato kitab-kitab kuno.

Simpulan

Ulama-ulama Sijunjuang nan disabuikkan di ateh mangambangkan ajaran Islam sacaro damai. Beliau-baliau indak mamasokan ajaran walaupun parangai warga masyarakaik ukatu itu banyak nan indak sasuai jo ajaran syarak. Sipaik tenggang raso (toleran), ajaran malu, sarato paralunyo karukunan dalam mangambangkan agamo manjadi paratian baliau-baliau.

Bagikan: